Sibirya soğukları Türkiye'ye nasıl ulaşır? Oymyakon'dan Erzurum'a yolculuk

[HavaAdmin]

Merhaba,

Kasım geldi, 'Sibirya soğukları geliyor' başlıkları da gelecek. Bu ifade forumda en çok kullanılan ve en az anlaşılan kavramlardan biri; bir kere düzgün anlatmak istedim. Eğitim niteliğinde, uzun bir mesaj.

Sibirya yüksek basıncı nedir?
Kışın Sibirya'nın iç kesimlerinde (Yakutistan, Oymyakon ve Verhoyansk çevresi) kar örtüsü üstünde uzun gecelerle yüzey aşırı soğur; hava kütlesi ağırlaşır ve yerde 1.050-1.070 hPa'ya ulaşan devasa bir yüksek basınç oluşur. Bu, dünyanın en yüksek yer basınçlarının ölçüldüğü yerdir. Oymyakon'da Ocak ortalaması -46 °C civarıdır; -60'lar nadir ama görülür (kaynak: Roshydromet istasyon verileri).

Bu soğuk bize nasıl gelir?
Doğrudan gelmez. Oymyakon ile Erzurum arası 6.000 km ve arada Altay, Tanrı Dağları, Hazar var. Gelen şey hava kütlesinin kendisi değil, kütlenin batı kenarından kopan ve Rusya ovaları üzerinden güneybatıya sarkan uzantısıdır. Süreç:

1. Sibirya yüksek basıncı batıya genişler, Ural'ın batısında Rusya ovasına oturur.
   
2. Doğu Avrupa üzerinde kuzeyli-kuzeydoğulu akış kurulur; hava kütlesi Ukrayna ve Karadeniz'in kuzeyinden geçerek ısınır, ama yine de çok soğuktur.
   
3. Kütle Karadeniz üzerinden geçerken denizden nem alır; işte Marmara ve Karadeniz kıyılarının karı bu nemden gelir. Karadeniz olmasa İstanbul'a Sibirya'dan kuru soğuk gelir, kar gelmez.
   
4. İç ve Doğu Anadolu'ya ise Kafkaslar üzerinden ya da Karadeniz'i geçtikten sonra ulaşır; deniz etkisi bittiği için kuru ve çok soğuktur.
   

Yolculukta ne kaybeder?
Oymyakon'da 850 hPa'da -35 olan hava, Rusya ovasında -25'e, Karadeniz'in kuzeyinde -18'e, İstanbul üzerinde -10 ile -12'ye iner. Erzurum'a Kafkaslar'dan ulaşan kol -20'yi koruyabilir. Yani 'Sibirya soğuğu' İstanbul'a ulaştığında zaten dört kez ısınmış bir kütledir; yine de yeterlidir.

Balkan soğuğundan farkı
Balkan kaynaklı soğuk İskandinavya-Orta Avrupa üzerinden gelir, daha nemli ve daha kısa ömürlüdür; kar getirir, iki günde biter. Sibirya kaynaklı soğuk kuru, uzun ömürlü ve derindir; 2004 Şubat ve 2022 Ocak gibi olaylarda kar bir hafta kalkmamıştır.

Nasıl tanınır?
Model haritalarında Rusya ovasında 1.045 hPa üstü yer basıncı, Karadeniz'in kuzeyinde 850 hPa'da -15 altı ve yüzeyde kuzeydoğulu akış. Üçü birlikte varsa 'Sibirya kaynaklı' demek uygundur; aksi halde 'kuzeyden soğuk hava' yeterlidir.

Sorular ve eklemeler için başlık açık; sözlüğe de ekleyeceğim.

[havaelif]

Katılıyorum, bu tarz sistemlerde en çok Marmara iç kesimleri etkileniyor.

Katılıyorum, özellikle rüzgar tarafı gözden kaçıyor.

[PalandokenKar]

Kafkaslar'dan gelen kolu yaşayan biri olarak onaylıyorum: bize ulaşan Sibirya soğuğu nemsiz ve sessizdir; kar yağmaz, gökyüzü açıktır, gece -30'a iner ve bir hafta boyunca her sabah aynıdır. 2022 Ocak'ında Erzurum'da 9 gün üst üste -25 altı gördük, tek gram kar yağmadan. İstanbul'daki arkadaşlar kar yağarken biz soğuğu yaşıyorduk; aynı kütle, iki farklı yüz. Oymyakon'un -60'ı için not: son 10 yılda üç kez ölçüldü, her yıl değil.

[KarAvcisi34]

Hocam, Karadeniz maddesi İstanbul'a kar meselesinin özü. Sibirya kütlesi Karadeniz'in üstünden geçerken deniz 8-10 derece ve hava -12; aradaki fark deniz üstünde kümülüs bantları oluşturur (deniz etkisi karı, lake-effect gibi) ve poyrazla İstanbul'un kuzeyine taşınır. 2022 Ocak'ında Çekmeköy'e 60 cm bu bantlardan geldi; cephe filan değil, sadece soğuk hava + sıcak deniz + poyraz. Bu yüzden 'Sibirya soğuğu geliyor' başlığı gördüğümde ilk baktığım şey yüzey rüzgarının kuzeydoğu olup olmadığı.

[SinoptikAyse]

Hocam, Karadeniz maddesi İstanbul'a kar meselesinin özü. Sibirya kütlesi Karadeniz'in üstünden geçerken deniz 8-10 derece ve hava -12; aradaki fark deniz üstünde kümülüs bantları oluşturur (deniz etkisi karı...

Ali'nin tarif ettiği deniz etkisi karının fiziğine bir sayı ekleyeyim: deniz yüzeyi ile 850 hPa arasındaki sıcaklık farkı 13 derecenin üstündeyse bantlar oluşur; Karadeniz Ocak'ta 8 °C ise 850'de -5 yeter, deniz 10 ise -3 yeter. Bu yüzden Aralık başında (deniz 14) 850'de -5 kar getirmez, Şubat başında (deniz 7) getirir. 'Kaç derece 850 lazım' sorusunun cevabı deniz sıcaklığına göre değişir; Ali'nin -6 kuralı Ocak ortası içindir.

[Erdem_Osmaniye]

Ali'nin tarif ettiği deniz etkisi karının fiziğine bir sayı ekleyeyim: deniz yüzeyi ile 850 hPa arasındaki sıcaklık farkı 13 derecenin üstündeyse bantlar oluşur; Karadeniz Ocak'ta 8 °C ise 850'de -5 yeter, deniz 10 ise...

Çok sağ ol SinoptikAyse, düzeltmen için ayrıca teşekkür; hatamı görmüş oldum.

[ModelciKemal]

Model notu: Sibirya yüksek basıncının batıya genişlemesini ECMWF 6-7 gün önceden görür, GFS 5 gün önceden görür ama 10 gün önceden de 'görür', yani her run'da başka yere koyar. Rusya ovasında 1.050 hPa'yı GFS 240. saatte çizdiğinde kimse başlık açmasın; 120. saatte hâlâ orada ise başlık açılır. Hocam, 'nasıl tanınır' maddesindeki üçlü kriteri sabit konulara koyalım; her Kasım aynı soruyu yanıtlamak yerine bağlantı veririz.

[Gamze_68]

Merhaba, Kasım geldi, 'Sibirya soğukları geliyor' başlıkları da gelecek. Bu ifade forumda en çok kullanılan ve en az anlaşılan kavramlardan biri; bir kere düzgün anlatmak istedim. Eğitim niteliğinde, uzun bir mesaj....

Kar geldi mi her şey güzelleşiyor, Siirt bembeyaz olmuştu geçen sene.

Ben aynı kanaatte değilim. Güneydoğu Anadolu için asıl risk kar değil, buzlanma.

[EgeliRuzgar]

Ege'nin payına düşen: Sibirya kütlesinin güney ucu Ege'ye kuzeydoğulu poyraz olarak iner ve İzmir Körfezi'nde 35-40 knot yapar; deniz sıcak, hava -2, körfezin üstünde deniz dumanı. 2022 Ocak'ta Çeşme'de kar yağdı ve tekneler buz tuttu; o gün rüzgar 38 knot poyrazdı. Yani Sibirya soğuğu bize bile geliyor, palmiyeler şaşırıyor. Hocam güzel anlatım, denizci arkadaşlara da gönderdim.

[HavaAdmin]

Katkılar için teşekkürler; Ayşe'nin deniz-850 farkı kuralını ve Ali'nin deniz etkisi açıklamasını ilk mesaja ekledim, Kemal'in önerdiği gibi üçlü kriteri Kar Gündemi sabit konusuna bağlantıyla koydum. Erdem'in Oymyakon notu da düzeltildi: '-60'lar nadir, son 10 yılda üç kez'. Kasım boyunca 'Sibirya geliyor' başlığı gören buraya yönlendirsin.

[tarik.kara]

Yarın sabah yollar buzlanır mı, işe arabayla gitmeli miyim?

[havacisahin]

Hocam, Karadeniz maddesi İstanbul'a kar meselesinin özü. Sibirya kütlesi Karadeniz'in üstünden geçerken deniz 8-10 derece ve hava -12; aradaki fark deniz üstünde kümülüs bantları oluşturur (deniz etkisi karı...

Katılıyorum, Elazığ için kar demek hep riskli olmuştur.

[koray.demirci]

Sakarya 2°C, sıcaklık hızla düşüyor, akşama kar dönebilir.

[bulutAyse]

Sakarya 2°C, sıcaklık hızla düşüyor, akşama kar dönebilir.

Umutlar 31 Ekim tarihine ertelendi, yine bekliyoruz.

[Gamze_68]

Bu değer istasyondan mı yoksa model tahmini mi?