Ocak 2026 Kuzey Amerika kutup girdabı: -40 °C'ler ve Türkiye için dersler

[PalandokenKar]

Erzurum'da -25 sabahına uyanıp Kuzey Amerika'ya bakınca ısındım: 15-20 Ocak 2026 arasında Kanada'nın ortasından ABD'nin orta batısına inen Arktik hava kütlesi, Winnipeg'de -41, Minneapolis'te -33, Chicago'da -27 °C getirdi (kaynaklar: ECCC ve NWS istasyon verileri). Rüzgar soğuğuyla hissedilen -50'nin altı. Bizim 'serin' dediğimizin de altı.

Ne oldu?

• Aralık sonunda stratosferde ani ısınma (SSW: stratospheric sudden warming) gerçekleşti; kutup girdabı (polar vortex) zayıfladı ve ikiye bölündü.
  
• Parçalardan biri Hudson Körfezi üzerine yerleşti, Arktik hava kütlesi güneye engelsiz indi.
  
• Kar örtüsü Kanada'dan Kansas'a kadar kesintisizdi; hava kütlesi güneye inerken ısınamadı. Kar örtüsü olmasaydı Chicago -27 yerine -18 görürdü.
  
• 850 hPa sıcaklığı Minnesota üzerinde -30 °C; bu değer Erzurum'da bile 20 yılda bir görülür.
  

Türkiye için dersler

1. SSW olayı her zaman bize soğuk getirmez. Bölünen girdabın parçası nereye yerleşirse soğuk oraya iner; bu sefer Kuzey Amerika'ya indi, Avrupa ılık kaldı. Ocak ortasında İstanbul'da 14 derece vardı, hatırlayın.
   
2. Aynı mekanizma Ocak 2026'nın ikinci yarısında Sibirya parçasıyla bize de çalıştı: 8-11 Ocak İç Anadolu kar dalgası ve ardından Polatlı'da -20. Kar örtüsü + açık gece = aynı fizik, farklı ölçek.
   
3. Kar örtüsünün etkisi: Kuzey Amerika'daki -41, kar üstünde radyasyon soğumasının en uç örneği. Erzurum'da Şubat'ta -35 gördüğümüz her gece, kar örtüsü 40 cm üstündeydi.
   

Bizde nasıl?
Erzurum 17 Ocak 07:10: -25,4 °C, kar 38 cm, rüzgar sakin, gökyüzü açık. Aynı sabah Winnipeg -41. Aramızdaki 16 derece, enlem ve kütle boyutu farkı; onların soğuğu 3.000 km'lik kar tarlasında birikiyor, bizimki Doğu Anadolu platosunda.

SSW ve girdap konusunda daha bilimsel anlatım için Uzun Vadeli forumdaki sözlüğe bakın; ben gözlemciyim, teori Ayşe'nin işi.

[SinoptikAyse]

Teori kısmı: Erdem doğru anlatmış, sadece bir vurgu ekleyeyim. SSW sonrası troposfere etki 2-4 hafta gecikmeli gelir ve kutup girdabının 'bölünme' (split) mi 'yer değiştirme' (displacement) mi olduğu belirleyicidir. Bölünmede iki soğuk merkez oluşur, genellikle Kuzey Amerika ve Sibirya; Avrupa arada kalır ve blokajın konumuna göre ya çok soğur ya hiç soğumaz. Bu Ocak'ta Avrupa üzerinde sırt kuruldu, biz ılık kaldık, İç Anadolu'nun soğuğu Sibirya parçasının kenarından geldi. 'SSW oldu, İstanbul'a kar geliyor' başlıkları bu yüzden her yıl yanılıyor; SSW zar atar, sonucu kimse önceden bilmez.

[NazliRuzgar]

Sizce bu kış geçen kıştan daha soğuk olur mu?

Katılmıyorum. Sıcaklıklar 0 derecenin altına inmeden kar tutmaz, bunu geçen sene de yaşadık.

[KarAvcisi34]

Ayşe'nin son cümlesi canımı yaktı ama doğru; Aralık sonunda SSW haberini görünce İstanbul Kar forumunda heyecanlanan ilk kişi bendim, sonra Ocak ortasında 14 derecede lodos yedik. 2004 Ocak'ında SSW sonrası bize yağmıştı, 2018 Şubat'ında Avrupa'ya yağdı bize gelmedi, 2026'da Amerika'ya gitti. Üçte bir; Kemal'in yüzdeleriyle söylersek %33, heyecan yapılmaz.

[zekii81]

Bu çıktıya bakınca Marmara için hafta sonu çok hareketli.

Bence bu hafta sonu için hala erken konuşuyoruz, spagetti çok dağınık.

[ModelciKemal]

Ali, yüzdeyi doğru kullandın, gurur duydum. Model tarafından: bu olayı ECMWF haftalık ürünü 3 hafta önceden 'Kuzey Amerika'da anlamlı soğuk anomali' olarak gördü, Avrupa için 'ılık' dedi ve ikisi de tuttu. GFS'nin uzatılmış ürünü Avrupa'ya da soğuk çizdi, tutmadı. SSW sonrası dönemde ECMWF'nin haftalıklarına GFS'den fazla güvenin; stratosfer-troposfer bağlantısını daha iyi çözüyor. 240 saat sonrasına inanan biri olarak söylemiyorum, üç haftalık ürünler için söylüyorum.

[IstasyonHalil]

Ölçüm tarafı: -41'de sıradan amatör istasyonlar çalışmaz; çoğu sensörün alt sınırı -40, pil kimyası -30'un altında çöker. NWS'nin değerleri platin dirençli termometrelerden (PRT). Erdem, Erzurum'da -35'te senin istasyonun ne yapıyor? Davis'in resmi alt sınırı -40 ama konsol pili genelde önce pes ediyor. Bunu soruyorum çünkü forumda -35 altı değer paylaşanların cihaz tipini bilmek gerek.

[PalandokenKar]

Ölçüm tarafı: -41'de sıradan amatör istasyonlar çalışmaz; çoğu sensörün alt sınırı -40, pil kimyası -30'un altında çöker. NWS'nin değerleri platin dirençli termometrelerden (PRT). Erdem, Erzurum'da -35'te senin...

Halil, dış ünite güneş paneli + süper kapasitör ile çalışıyor, -35'te sorun yok; -38'de bir kez veri kesildi, sabah 09:00'da güneşle geri geldi. Konsol içeride, sorun olmuyor. Sıvılı termometre yedek olarak duruyor, alkol bazlı, -40'a kadar; cıvalı olan -39'da donar zaten. -35 altı paylaşanlara aynı soruyu ben de soruyorum, cihaz yazmayan değer kayda girmiyor.

[bayburthavasi]

Teori kısmı: Erdem doğru anlatmış, sadece bir vurgu ekleyeyim. SSW sonrası troposfere etki 2-4 hafta gecikmeli gelir ve kutup girdabının 'bölünme' (split) mi 'yer değiştirme' (displacement) mi olduğu belirleyicidir....

SinoptikAyse sen ne düşünüyorsun bu konuda?

[Hayriye_Usak]

Kar başladı, Uşak merkezde tutmaya başladı bile. ❄️

[GulbaharD873]

Ölçüm tarafı: -41'de sıradan amatör istasyonlar çalışmaz; çoğu sensörün alt sınırı -40, pil kimyası -30'un altında çöker. NWS'nin değerleri platin dirençli termometrelerden (PRT). Erdem, Erzurum'da -35'te senin...

ECMWF 00Z çıktısı Marmara için yağışı biraz daha güneye kaydırdı.

[HavaAdmin]

Eğitim notu olarak ekleyeyim: rüzgar soğuğu (wind chill) ile hissedilen sıcaklık ayrımı. NWS'nin -50 'hissedilen' değeri rüzgar soğuğu indeksi; sıcaklık -41, rüzgar 30 km/s. Türkiye'de MGM de rüzgar soğuğu yayımlıyor ama forumda 'hissedilen -50' yazıldığında insanlar hava sıcaklığı sanıyor. Yazarken 'rüzgar soğuğu ile hissedilen' diye tam yazalım. Erdem'in 'aramızdaki 16 derece' karşılaştırması da güzel bir coğrafya dersi; kütle boyutu soğuğun derinliğini belirler.

[BulutKovalayan]

Kuzey Amerika'daki -40'larda çekilen fotoğraflar inanılmazdı; deniz dumanı (buhar sisi) Michigan Gölü üstünde, güneş sütunları (sun pillar) şehir ışıklarında. Erdem, Erzurum'da -25'te güneş sütunu veya elmas tozu (havada asılı buz kristalleri) olur mu? Ocak'ta gelmeyi planlıyorum, hangi koşulda görülür bilirsen yedek pilleri ona göre alırım.

[PalandokenKar]

Kuzey Amerika'daki -40'larda çekilen fotoğraflar inanılmazdı; deniz dumanı (buhar sisi) Michigan Gölü üstünde, güneş sütunları (sun pillar) şehir ışıklarında. Erdem, Erzurum'da -25'te güneş sütunu veya elmas tozu...

Deniz, elmas tozu Erzurum'da -20'nin altında, açık ve rüzgarsız sabahlarda sık olur; güneş sütunu için elmas tozu + alçak güneş, yani gün doğumundan sonraki ilk yarım saat. Ocak'ın ikinci yarısı, yüksek basınç günleri. Palandöken'in eteğinde şehir ışıkları da sütun yapar, gece 03:00'te. Pil için: üç yedek, hepsi iç cepte, kamerayı çantadan -25'e çıkarınca 10 dakikada bitiyor.

[hamiyet336]

Ali, yüzdeyi doğru kullandın, gurur duydum. Model tarafından: bu olayı ECMWF haftalık ürünü 3 hafta önceden 'Kuzey Amerika'da anlamlı soğuk anomali' olarak gördü, Avrupa için 'ılık' dedi ve ikisi de tuttu. GFS'nin...

Bence de öyle, çok erken heyecanlanmamak lazım.