Bunları Biliyor Musunuz?

[HavaAdmin]

Bu konu, kısa ve doğru bilgi kırıntıları için. Meteorolojiyle ilgili olması şart değil ama forumun ruhuna uygun olması güzel olur: Gökyüzü, doğa, ölçüm, tarih, bilim.

Kurallar:

• Her mesaj bir bilgi içerir; 'Bunu biliyor muydunuz:' ile başlamak zorunda değilsiniz ama bilgi net olsun.
  
• Kaynak yazın. Ders kitabı, MGM yayını, ansiklopedi, bilimsel makale; 'internette okudum' kaynak değildir.
  
• Şehir efsanesi ve doğrulanmamış rekor paylaşılmaz. Şüpheli bir bilgi görürseniz alıntılayıp düzeltin, tartışma kısa tutulur.
  
• Siyaset, din, kişi adı yok; bu konu için de geçerli.
  

İlk bilgiler benden:

1) Kar tanelerinin altıgen olmasının sebebi, su moleküllerinin buz kristalinde 120 derecelik açılarla dizilmesidir. Şekil çeşitliliği (yıldız, levha, sütun) sıcaklık ve neme bağlıdır; -15 °C civarında en gösterişli yıldız biçimler oluşur. (Kaynak: Temel atmosfer fiziği ders kitapları.)

2) 'Hissedilen sıcaklık' tek bir formül değildir; yazın nem ile (ısı indeksi), kışın rüzgar ile (rüzgar soğutması) ayrı hesaplanır. İkisini aynı gün karşılaştırmak anlamsızdır.

3) Türkiye'de kar yağışı gün sayısı en yüksek istasyonlar Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerindedir; kıyı Ege ve Akdeniz'de bazı yıllar hiç kar yağmaz. (Kaynak: MGM iklim istatistikleri.)

4) Bir cumulonimbus bulutunun tepesi troposferin üst sınırına (tropopoz) dayanınca yanlara yayılır; o örs şekline 'incus' denir. Yani örsü gördüyseniz fırtına olgunlaşmıştır.

Sıra sizde.

[IstasyonHalil]

Güzel bir konu. Benden ölçüm tarafı: Standart bir meteoroloji istasyonunda sıcaklık sensörü yerden 2 m yükseklikte, çimenli ve gölgeli bir alanda, havalandırmalı bir radyasyon kalkanı içinde bulunur. Çatıya konan sensör öğle saatlerinde 2-4 °C fazla gösterebilir; bu yüzden 'rekor' iddialarında istasyon konumu sorulur. Yağış ölçerin ağız çapı ve yüksekliği de standarttır; balkondaki kova ile ölçülen değer sohbettir, ölçüm değildir. (Kaynak: WMO ölçüm kılavuzu, MGM istasyon standartları.)

[KarAvcisi34]

Benden İstanbul bilgisi: İstanbul'un Anadolu Yakası yükseklerinde (Çekmeköy, Şile sırtları, Aydos) kar örtüsü kıyıya göre hem daha erken başlar hem daha geç kalkar; aradaki fark aynı gün 10-15 cm olabilir. Sebep rakım (150-300 m) ve kuzeydoğulu akışta Karadeniz'den gelen nemin ilk çarptığı yer olması. Yani 'İstanbul'a kar yağdı mı' sorusunun cevabı ilçeye göre değişir; biz bu yüzden ilçe ilçe rapor isteriz. (Kaynak: MGM istasyon kayıtları ve 2004-2015 kişisel gözlemler; kişisel gözlem kısmı için kaynak sayılmaz, kabul.)

[hatay61]

Bunu biliyor muydunuz: Gök gürültüsünü şimşekten kaç saniye sonra duyduğunuzu sayıp üçe bölerseniz yıldırımın yaklaşık kaç kilometre uzakta düştüğünü bulursunuz; ses saniyede yaklaşık 340 m gider. 3 saniye = 1 km. Fizik dersinden hatırladım, kaynak lise fizik kitabı. 10 saniyeden az ise dışarıda durmayın diye de eklerdi öğretmenimiz.

[EgeliRuzgar]

Denizci bilgisi: Bofor ölçeğinde 8 kuvvet (34-40 knot, 62-74 km/s) 'fırtına' sınırıdır ve MGM'nin kara için kullandığı fırtına eşiğiyle uyumludur. Yani 50 km/s rüzgar için 'fırtına' yazmak teknik olarak yanlış, 'kuvvetli rüzgar' doğru. Ege'de yazın imbat genelde 4-5 kuvvet (11-21 knot), sörfçüler için ideal. (Kaynak: Bofor ölçeği tabloları, MGM rüzgar sınıflandırması.)

[dogan67]

Evet, sakin dönemde bile konuşacak çok şey çıkıyor bu forumda. 👍

[SinoptikAyse]

Sinoptik bilgi: 850 hPa seviyesi deniz seviyesinden yaklaşık 1.500 m yüksekliktedir ve bu seviyedeki sıcaklık, yüzey etkilerinden (şehir ısısı, gece soğuması) arındığı için hava kütlesinin gerçek karakterini gösterir. Bu yüzden kar tartışmalarında 'T850 kaç' diye sorulur. Marmara kıyıları için kabaca -5/-6 °C ve altı kar için gereklidir, ancak nem, yağış şiddeti ve rüzgar yönü bu eşiği 1-2 derece oynatabilir. Tek başına 850 hPa'ya bakarak kar demek de yanlıştır; belirsizlik payı hep vardır. (Kaynak: Sinoptik meteoroloji ders notları.)

[BulutKovalayan]

Fotoğrafçı bilgisi: Gün batımından sonra batı ufkunun tam karşısında, doğuda, pembe bir kuşak ve altında koyu mavi bir bant belirir. Pembe kuşağa 'Venüs kuşağı', koyu banta 'Dünya'nın gölgesi' denir; gördüğünüz şey gerçekten gezegenimizin kendi atmosferine düşen gölgesidir. Açık ve tozsuz havalarda, özellikle Kapadokya gibi yüksek platolarda çok belirgindir. Çekmek için gün batımından 10-20 dakika sonra doğuya dönün. (Kaynak: Atmosferik optik kaynak kitapları.)

[GulsenGozlem]

Harika bilgiler, sağ olun. Gözlemi olan yazsın.

[caglar.yuksel]

Aynen, ben de öyle düşünüyorum. Kolay gelsin.

[mersinlitamer]

Boran haftasından sonra öğrendim: Kar kalınlığı ile kardaki su miktarı aynı şey değilmiş. Taze ve kuru kar 10 cm iken erittiğinizde yaklaşık 1 cm su verir (1:10 oranı), ıslak karda bu oran 1:5'e kadar iner. Yani 40 cm kar her zaman 40 mm yağış demek değil. MGM istasyonlarında ikisi ayrı ölçülüyormuş. Kaynak: Forumun Ar-Ge bölümündeki yazı ve MGM gözlem el kitabı.

[PalandokenKar]

Erzurum bilgisi: Kar örtüsü üzerinde açık ve sakin gecelerde yüzey, üzerindeki havadan çok daha hızlı soğur; 2 m'deki sıcaklık -25 iken kar yüzeyinde -35 ölçülebilir. Buna radyasyon soğuması denir ve Doğu Anadolu'nun rekor düşük sıcaklıklarının çoğu bu şekilde, fırtınada değil, sessiz gecelerde oluşur. Yani en soğuk gece rüzgarsız gecedir. (Kaynak: MGM iklim yayınları, kişisel deneyim; ikincisi sayılmaz, biliyorum.)

[ModelciKemal]

Model bilgisi: GFS günde dört kez (00z, 06z, 12z, 18z), ECMWF'nin yüksek çözünürlüklü çalıştırması günde iki kez (00z, 12z) yayımlanır; 'z' Zulu, yani UTC demektir, Türkiye saati için kışın +3 ekleyin. Ana sayfadaki 'Model Güncelleme Saatleri' kutusu bu çıkışların foruma düştüğü Türkiye saatlerini gösterir. Bir de: 240 saat sonrasını gösteren harita bir tahmin değil, bir olasılık hikâyesidir; buna inanıp kar yağmayınca bana kızmayın. (Kaynak: NOAA ve ECMWF yayın çizelgeleri.)

[recep61]

Bunu biliyor muydunuz: Sonbaharda yaprakların renk değiştirmesi sıcaklıktan çok gün uzunluğuna bağlıymış; klorofil üretimi kısalan günlerle azalıyor, altındaki sarı ve turuncu pigmentler ortaya çıkıyor. Soğuk ve güneşli günler kırmızı tonları artırıyor, erken don ise yaprakları renklenmeden döküyor. Abant'a ne zaman gidilir sorusunun cevabı bu. Kaynak: Botanik ders kitabı ve orman fakültesi yayınları.

[HavaAdmin]

Konu beş yaşını geçti, hâlâ düzenli bilgi geliyor, teşekkürler. Küçük bir toparlama: Bugüne kadar en çok beğenilen üç bilgi, kar-su oranı, Venüs kuşağı ve radyasyon soğuması oldu. Kaynaksız yazılan 20 kadar mesajı yıllar içinde sildik, kimse alınmadı.

Benden yeni bir bilgi: Tropopoz yüksekliği ekvatorda 16-18 km, kutuplarda 8-9 km civarındadır; Türkiye enlemlerinde yazın 12-14 km, kışın 9-11 km arasında değişir. Bu yüzden yaz fırtınalarının örsleri kıştakilerden çok daha yüksektedir; yazın bir cumulonimbus 14 km'ye çıkabilir. (Kaynak: Atmosfer fiziği ders kitapları.)