Akarsu Rejimleri

[AnkaraSinoptik]

Sel ve kuraklık tartışmalarında akarsuların yıl içindeki davranışı çok önemli. Ders notu olarak akarsu rejimini özetleyelim.

Akarsu rejimi nedir?
Bir akarsuyun akım miktarının (debisinin) yıl içinde gösterdiği değişimdir. Akarsuyun beslenme kaynakları ve havzasındaki iklim, rejimi belirler.

Beslenme kaynakları

• Yağmur suları
  
• Kar ve buzul erimesi
  
• Kaynak ve yeraltı suları
  
• Göllerden çıkan sular
  

Rejim tipleri

• Düzenli rejim: Yıl boyu akımı fazla değişmez. Yağışın yıla dağıldığı ya da kaynak-göl beslenmesinin baskın olduğu akarsular. Doğu Karadeniz akarsuları yağışın her mevsim düşmesi nedeniyle görece düzenlidir.
  
• Düzensiz rejim: Akımı mevsimden mevsime çok değişir. Akdeniz ikliminde yazın akım çok düşer, kışın ve ilkbaharda artar.
  
• Karma rejim: Hem yağmur hem kar erimesiyle beslenenler. Doğu Anadolu'dan doğan büyük akarsularda ilkbahar sonu-yaz başı kar erimesi en yüksek akımı oluşturur.
  

Türkiye'de örnekler

Kod:

Fırat, Dicle en yüksek akım: ilkbahar sonu (kar erimesi) Ege akarsuları en yüksek akım: kış (yağmur), yazın çok düşük Kızılırmak ilkbahar yüksek, yaz sonu düşük

Meteorolojiyle bağ
Kar erimesinin hızı, ilkbahardaki sıcaklık artışına bağlıdır. Ani ısınma ve yağmurun kar üzerine düşmesi (rain-on-snow) taşkın riskini ciddi şekilde artırır.

[KaradenizYagmur]

Doğu Karadeniz akarsuları "düzenli" sayılsa da kısa ve dik yataklı olduklarından yoğun yağışta akımları saatler içinde kat kat artabiliyor. Düzenli rejim yıllık dağılımı anlatır, ani taşkın riskini değil; bunu öğrencilerin mutlaka ayırt etmesi gerek.

[PalandokenKar]

Rain-on-snow kısmına Erzurum'dan örnek: Nisan'da güneyli ılık bir sistemle gelen yağmur, eriyen karla birleşince Karasu'nun seviyesi bir iki günde çok yükselebiliyor. İlkbaharda sıcak ve yağışlı günler bu yüzden takipte.

[havaciveli]

Ege akarsularının yazın neredeyse kuruduğunu Menderes'in kenarında büyüyen biri olarak çok iyi biliyorum. Kışın ise bir iki günlük yağmurla taşkın olabiliyor. "Düzensiz rejim" kavramını ders kitabında okumak başka, yaşamak başka.

[ilayda81]

Aynen öyle, zaman gösterecek.

[enderKar]

Aynen, ben de yıllardır bunu söylüyorum. 🙏