Ocak 2026 Kuzey Amerika kutup girdabı: -40 °C'ler ve Türkiye için dersler

[PalandokenKar]

Erzurum'da -25 sabahına uyanıp Kuzey Amerika'ya bakınca ısındım: 15-20 Ocak 2026 arasında Kanada'nın ortasından ABD'nin orta batısına inen Arktik hava kütlesi, Winnipeg'de -41, Minneapolis'te -33, Chicago'da -27 °C getirdi (kaynaklar: ECCC ve NWS istasyon verileri). Rüzgar soğuğuyla hissedilen -50'nin altı. Bizim 'serin' dediğimizin de altı.

Ne oldu?

• Aralık sonunda stratosferde ani ısınma (SSW: stratospheric sudden warming) gerçekleşti; kutup girdabı (polar vortex) zayıfladı ve ikiye bölündü.
  
• Parçalardan biri Hudson Körfezi üzerine yerleşti, Arktik hava kütlesi güneye engelsiz indi.
  
• Kar örtüsü Kanada'dan Kansas'a kadar kesintisizdi; hava kütlesi güneye inerken ısınamadı. Kar örtüsü olmasaydı Chicago -27 yerine -18 görürdü.
  
• 850 hPa sıcaklığı Minnesota üzerinde -30 °C; bu değer Erzurum'da bile 20 yılda bir görülür.
  

Türkiye için dersler

1. SSW olayı her zaman bize soğuk getirmez. Bölünen girdabın parçası nereye yerleşirse soğuk oraya iner; bu sefer Kuzey Amerika'ya indi, Avrupa ılık kaldı. Ocak ortasında İstanbul'da 14 derece vardı, hatırlayın.
   
2. Aynı mekanizma Ocak 2026'nın ikinci yarısında Sibirya parçasıyla bize de çalıştı: 8-11 Ocak İç Anadolu kar dalgası ve ardından Polatlı'da -20. Kar örtüsü + açık gece = aynı fizik, farklı ölçek.
   
3. Kar örtüsünün etkisi: Kuzey Amerika'daki -41, kar üstünde radyasyon soğumasının en uç örneği. Erzurum'da Şubat'ta -35 gördüğümüz her gece, kar örtüsü 40 cm üstündeydi.
   

Bizde nasıl?
Erzurum 17 Ocak 07:10: -25,4 °C, kar 38 cm, rüzgar sakin, gökyüzü açık. Aynı sabah Winnipeg -41. Aramızdaki 16 derece, enlem ve kütle boyutu farkı; onların soğuğu 3.000 km'lik kar tarlasında birikiyor, bizimki Doğu Anadolu platosunda.

SSW ve girdap konusunda daha bilimsel anlatım için Uzun Vadeli forumdaki sözlüğe bakın; ben gözlemciyim, teori Ayşe'nin işi.