Volkanik Kış ve İklim: Tarihsel Patlamaların Hava Üzerindeki Etkisi

[SinoptikAyse]

Nisan 1815'teki büyük bir Endonezya volkan patlamasının yıl dönümü vesilesiyle, volkanların iklimi nasıl etkilediğini anlatmak istedim.

Mekanizma: kükürt, kül değil
Büyük patlamaların iklimi etkileyen asıl bileşeni kül değil, kükürt dioksittir. Kül birkaç gün ya da hafta içinde atmosferden temizlenir. Stratosfere ulaşan kükürt dioksit ise sülfat aerosollerine dönüşür, 1-3 yıl boyunca orada kalır ve güneş ışığının bir kısmını geri yansıtır. Sonuç: yüzeyde soğuma.

Önemli olan ne?

• Yükseklik: Patlama sütununun stratosfere ulaşması gerekir; troposferde kalan aerosoller yağmurla hızla yıkanır.
  
• Enlem: Tropik bölgedeki patlamaların aerosolleri her iki yarımküreye yayılır; yüksek enlemlerdeki patlamalar daha çok kendi yarımküresini etkiler.
  
• Kükürt miktarı: Patlamanın büyüklüğünden çok magmanın kükürt içeriği belirleyicidir.
  

Tarihsel örnekler

• 1815 patlaması ve 1816 "Yazsız Yıl": Kuzey yarımkürede yaz ortasında don ve kar, hasat kayıpları. Tarih forumundaki "Tarihte İklim" başlığında da anlatıldı.
  
• 1783 İzlanda çatlak patlaması: Aylar süren gaz çıkışı Avrupa'da kuru bir sis ve ardından sert bir kış bıraktı.
  
• 1991 Filipinler patlaması: Modern ölçümlerle izlenen en iyi örnek; sonraki bir-iki yılda küresel ortalama sıcaklıkta birkaç onda bir derecelik geçici düşüş.
  

Farklı bir örnek: 2022 Tonga
Bu patlama kükürtten çok stratosfere büyük miktarda su buharı taşıdı. Su buharı bir sera gazı olduğundan etkisi soğutmadan çok hafif ısıtma yönünde olabilir; bilimsel tartışma sürüyor.

Güven notu
Volkanik soğuma geçicidir ve uzun vadeli iklim eğilimini değiştirmez. "Büyük bir patlama küresel ısınmayı durdurur" türü yorumlar bilimsel değil.

[EnsembleEce]

Mevsimsel tahmin açısından çok önemli bir konu. Büyük bir tropik patlama sonrasında stratosferdeki aerosoller, kutup girdabını da etkileyebiliyor; bazı çalışmalar patlamayı izleyen kışlarda kuzey yarımkürede pozitif AO eğilimine işaret ediyor. Yani yazlar serinlerken kışlar bazı bölgelerde görece ılık geçebiliyor. Etkiler sezgisel değil, bu yüzden dikkatle yorumlanmalı.

[UzunVadeciMert]

Mevsimsel tahmin tablomda "stratosferik aerosol" diye bir satır var, çoğu yıl boş kalıyor. Ama büyük bir patlama olursa o satır bütün tabloyu değiştirebilir. Tonga'nın su buharı etkisi konusundaki belirsizliği de not düşeyim; ilk kez gözlenen bir durum.

[IstasyonHalil]

Tonga'nın basınç dalgasını kaydettiğim günü hatırlayınca bu konu ayrıca ilgimi çekti. Bir patlamanın hem anlık (basınç dalgası) hem uzun vadeli (stratosferik su buharı) izlerini aynı olayda görmek çok öğretici.

[ahmetb80]

1783'teki kuru sisin Avrupa'da hissedildiğini bilmiyordum. İzlanda'daki patlamalar hâlâ sürüyor, benzer bir şey olabilir mi?

[SinoptikAyse]

1783'teki kuru sisin Avrupa'da hissedildiğini bilmiyordum. İzlanda'daki patlamalar hâlâ sürüyor, benzer bir şey olabilir mi?

Son yıllarda İzlanda'daki patlamalar çok daha küçük ölçekli ve kısa süreli; gaz çıkışları yerel ölçekte hava kalitesini etkileyebiliyor ama 1783'teki gibi aylar süren dev bir çatlak patlaması değil. Yerel kurumlar gaz yayılımını tahmin edip uyarı yayımlıyor.