Çöller ve Çölleşme

[SinoptikAyse]

Sıcak dalgası günlerinde "Sahra'dan gelen hava" cümlesi sık geçiyor. Çöllerin nasıl oluştuğunu ve çölleşme kavramını özetleyelim.

Çöl nedir?
Yıllık yağışın çok az (genellikle 250 mm'nin altında) ve buharlaşmanın yağıştan çok fazla olduğu alanlardır. Çöller sadece sıcak değildir; Antarktika ve Orta Asya'nın bazı bölgeleri soğuk çöl sayılır.

Oluşum nedenleri

• Dinamik yüksek basınç: 20-30° enlemlerinde havanın sürekli alçalması bulut oluşumunu engeller. Sahra, Arap ve Avustralya çölleri bu kuşakta.
  
• Denizden uzaklık: Orta Asya çölleri gibi.
  
• Yağış gölgesi: Yüksek dağların rüzgaraltında kalan alanlar.
  
• Soğuk okyanus akıntıları: Kıyıdaki havayı soğutup kararlı hale getirir; Atacama ve Namib çölleri gibi.
  

Çölleşme
Kurak ve yarı kurak alanlarda arazinin iklimsel değişimler ve insan faaliyetleri sonucu verimini kaybetmesidir. Aşırı otlatma, yanlış sulama, orman tahribi ve toprak erozyonu başlıca insan kaynaklı nedenlerdir.

Türkiye'de
Türkiye'de çöl yoktur, ancak İç Anadolu, Güneydoğu ve iç Ege'nin bazı kesimleri çölleşme riski taşıyan yarı kurak alanlardır. Karapınar'da rüzgar erozyonuna karşı yapılan ağaçlandırma ve kum tutma çalışmaları, bu mücadelenin bilinen örnekleridir.

Meteorolojiyle bağ
Kuzey Afrika'dan gelen tozlu hava, yazın sıcak dalgalarını, ilkbaharda ise "çamur yağmuru" dediğimiz tozlu yağışları getirir.