Denizcilerin Fırtına Takvimi: Karakış, Kozkavuran, Balıkçıl (Genel Bilgi)

[AnkaraSinoptik]

Karadeniz ve Marmara denizcilerinin kuşaktan kuşağa aktardığı fırtına takvimi, yıl içinde belirli dönemlerde fırtınaların sıklaştığı gözlemine dayanır. Adları yöreden yöreye değişen bu fırtınalardan bazılarını derleyelim.

Sonbahar fırtınaları

• Kozkavuran: Ekim ortası civarında, cevizlerin olgunlaştığı döneme denk gelen fırtına.
  
• Balıkçıl fırtınası: Ekim sonu-Kasım başı; balık göçüyle aynı döneme denk gelir.
  
• Kasım fırtınası: Kasım başında, halk takviminde kışın başladığı günlerde.
  

Kış fırtınaları

• Karakış fırtınası: Aralık ortasından sonra, kışın ciddi başladığı dönem.
  
• Zemheri fırtınası: Ocak ortası civarındaki en soğuk günlerle ilişkilendirilir.
  
• Hamsin fırtınası ve kocakarı fırtınası: Şubat ve mart başındaki geçiş dönemleri.
  

Bahar ve yaz
Çaylak fırtınası (nisan), kırlangıç fırtınası, meltem dönemleri gibi bahar ve yaz adlandırmaları da vardır.

Meteorolojik değerlendirme
Bu takvim belirli bir tarihte fırtına olacağını söylemez; ama mevsim geçişlerinde Akdeniz ve Karadeniz üzerinde sistemlerin sıklaştığı dönemlerin halk hafızasına kazınmış halidir. İklim istatistiklerine bakıldığında sonbahar sonu ve kış başının Marmara'da fırtınalı günlerin en sık yaşandığı dönem olması bu gözlemle uyumludur.

Kaynak notu: denizcilik folkloru üzerine derlemeler ve kıyı yörelerinden sözlü anlatımlar.