Meteoroloji Terimleri Sözlüğü (A-Z)

[HavaAdmin]

Forumda sık geçen terimlerin kısa açıklamaları. Amaç ansiklopedi değil, yeni üyenin bir kar takip başlığını okurken kaybolmaması. Üyeler eksik gördüğü terimi yanıt olarak yazabilir; uygun olanları ilk mesaja ekliyorum. Ayrıntılı anlatım isteyen terimler için ayrı başlık açılabilir.

A-D

• Adveksiyon: Havanın yatay hareketle bir özelliği (sıcaklık, nem) taşıması. "Soğuk adveksiyon" kuzeyden soğuk hava gelişi.
  
• Blokaj (blocking): Genel batı akışını kesen, günlerce yerinde kalan yüksek basınç yapısı. Balkan blokajı Türkiye'ye soğuk getirir.
  
• CAPE: Konvektif kullanılabilir potansiyel enerji (J/kg). 1.000 üstü belirgin kararsızlık, 2.500 üstü şiddetli fırtına potansiyeli.
  
• Cephe: Farklı özellikte iki hava kütlesinin sınırı. Soğuk cephe, sıcak cephe, oklüzyon (kapanmış cephe).
  
• Çiy noktası: Havanın soğuyunca doyuma ulaştığı sıcaklık; nemin gerçek ölçüsü.
  
• Dam (dekametre): 10 m. 500 hPa yüksekliği dam ile yazılır: "552 dam".
  

E-K

• Ensemble (topluluk tahmini): Aynı modelin küçük farklarla çok kez çalıştırılması; yayılım belirsizliği gösterir. GEFS (GFS'in), ENS (ECMWF'nin).
  
• Fön: Dağın rüzgar altı yamacına inen kuru ve ılık rüzgar.
  
• Hissedilen sıcaklık: Sıcaklık, nem ve rüzgarın birlikte insan üzerinde yarattığı etki.
  
• Isı adası: Şehir merkezinin çevresinden birkaç derece sıcak olması.
  
• Jet akımı: 9-12 km yükseklikte, 150-300 km/s hızlı dar rüzgar şeridi; cephe sistemlerini yönlendirir.
  
• Kar kotu: Yağışın kar olarak yere ulaştığı en düşük rakım.
  
• Kararsızlık: Yükselen hava parselinin çevresinden sıcak kalıp yükselmeye devam etmesi; sağanak ve fırtına kaynağı.
  

L-R

• LCL: Yükselen havanın yoğunlaşma seviyesi, yani bulut tabanı yüksekliği.
  
• Medicane: Akdeniz'de oluşan tropikal benzeri siklon.
  
• NAO: Kuzey Atlantik Salınımı. Negatif fazı Avrupa ve Türkiye için soğuk kış sinyali.
  
• Oluk (trough) / Sırt (ridge): Yüksek seviye haritalarında alçak / yüksek basınç uzantısı.
  
• Orografik yağış: Havanın dağ yamacında yükselerek soğuması sonucu oluşan yağış.
  
• Radyasyon donu: Açık ve sakin gecede yüzeyin ışıma ile soğuması sonucu don.
  
• Run (çalıştırma): Bir modelin belirli saatte üretilen tahmini: GFS 00z, ECMWF 12z. Saatler UTC'dir.
  

S-Z

• Shear (rüzgar kesmesi): Rüzgarın yükseklikle yön veya hız değiştirmesi; süper hücre için gerekli.
  
• SSW: Ani stratosferik ısınma; kutup girdabını zayıflatır, haftalar sonra orta enlemlere soğuk sarkabilir.
  
• T850: 850 hPa (yaklaşık 1.500 m) sıcaklığı. Kar ve sıcak dalga tartışmalarının temel değişkeni.
  
• Tipi: Kuvvetli rüzgarla savrulan kar; görüş 500 m altı.
  
• Z (Zulu): UTC saati. Türkiye kışın UTC+3; 00z = 03:00 TSİ.
  

Son güncelleme: Eylül 2026. Katkı için teşekkürler.