Konvektif Terimler Sözlüğü: CAPE, Shear, Süper Hücre ve Dolu Boyutu Ölçeği

[SinoptikAyse]

Bu forumda sık geçen kararsızlık terimlerini tek yerde toplamak istedim. Yeni üyeler mesaj yazmadan önce bir kez okusun; eksik gördüğünüz terimi yanıt olarak yazın, uygun olanları buraya işlerim.

1. Kararsızlık parametreleri

• CAPE (Convective Available Potential Energy, konvektif kullanılabilir potansiyel enerji): Yükselen hava parselinin çevresinden ne kadar sıcak kalacağının ölçüsü, birimi J/kg. Türkiye için kaba eşikler: 500 altı zayıf, 500-1500 orta, 1500-2500 kuvvetli, 2500 üstü nadir ve ciddi. SBCAPE yüzeyden, MLCAPE alt 100 hPa karışım tabakasından hesaplanır; yaz öğlenlerinde SBCAPE abartılı çıkabilir, MLCAPE'ye bakın.
  
• CIN (Convective Inhibition): Konveksiyonu bastıran kapak enerjisi. Yüksek CAPE + yüksek CIN = ya hiçbir şey olmaz ya da kapak kırılınca patlar.
  
• LI (Lifted Index): 500 hPa'da parsel-çevre farkı; -4 ve altı kuvvetli kararsızlık.
  
• Shear (rüzgar kesmesi): Rüzgarın yükseklikle yön ve hız değiştirmesi. 0-6 km kesme 20 m/s üstündeyse organize fırtına (süper hücre) olasılığı artar. Shear olmadan yüksek CAPE, kısa ömürlü tek hücreli sağanak üretir.
  

2. Fırtına türleri

• Tek hücre: 30-60 dakika ömür, öğleden sonra ısınmasıyla; yaz sağanaklarımızın çoğu.
  
• Çok hücreli hat / küme: Birbirini tetikleyen hücreler; uzun süreli yağış ve küçük dolu.
  
• Süper hücre: Dönen yukarı akışı (mezosiklon) olan, saatlerce yaşayan tek hücre. Büyük dolu, şiddetli rüzgar ve nadiren hortum üretir. Radar imzası: kanca eko (hook echo), sınırlı zayıf eko bölgesi.
  

3. Dolu boyutu ölçeği (forum standardı)

Kod:

Bezelye 0,5 cm Fındık 1-1,5 cm Ceviz 3 cm Golf topu 4,5 cm Yumurta 5 cm ve üstü

Dolu bildiriminde cetvel yanında fotoğraf tarifi ve saat isteriz. Yumruk kadar ifadesi ölçü değildir.

4. Başlık formatı
Şehir + tarih + olay + ölçü: örneğin Ankara 18 Temmuz süper hücre: 3 cm dolu ve 78 km/s rüzgar.

5. Kurallar
Hortum bildiriminde konum ve saat zorunlu; doğrulanmamış video paylaşımı yerine tarif yazın. Panik yaratan başlık düzenlenir. Kaynak: MGM, ECMWF ve standart meteoroloji ders kitapları.